Tarnowski Jan h. Rola (1585 lub 1595–1669), arcybiskup lwowski.

Ur. prawdopodobnie w r. 1585, niewykluczone jednak, że w r. 1595, być może w Żychlinie (woj. łęczyckie), był synem Hieronima (zm. 1649), podczaszego łęczyckiego, i jego pierwszej żony, Zofii z Szamowskich, córki Jana, kaszt. brzezińskiego. Miał braci rodzonych: Marcina (zm. przed 28 IV 1648), podczaszego łęczyckiego, Samuela i Piotra oraz przyrodnich z drugiego małżeństwa ojca, zawartego z Barbarą z Tomickich: Pawła i Stanisława.

Z nieprecyzyjnych danych o młodości T-ego (pochodzących z przeprowadzonego w r. 1654 procesu informacyjnego) wynika, że po odbyciu nauk w zakresie sztuk wyzwolonych, może u jezuitów kaliskich, przebywał kilka lat w Niderlandach, gdzie prawdopodobnie zdobywał doświadczenie wojskowe. Zrezygnowawszy z kariery wojskowej, obrał duchowną. Nie wiadomo, kiedy przyjął święcenia kapłańskie; zapewne jako pierwszą godność kościelną uzyskał kanonię w kapit. włocławskiej. Na synodzie diec. krakowskiej został w r. 1621 sędzią synodalnym. W 1. poł. r. 1630 król Zygmunt III wyznaczył go do komisji królewskiej, która miała zająć się spornymi kwestiami wewnętrznego ustroju m. Sambora; T. był już wówczas kanonikiem warszawskim. W r. 1632 reprezentował jako deputat kapit. włocławską w Tryb. Kor., a 19 VI t.r. przyjęto go do kapit. katedralnej krakowskiej na kanonię fundi Czechy. W r. 1635 był deputatem kapit. krakowskiej do Tryb. Kor. Po 19 XI 1639 został archidiakonem krakowskim; godność tę uzyskał dzięki protekcji swego powinowatego, bp. krakowskiego Jakuba Zadzika. Po śmierci biskupa w r. 1642 znalazł się w gronie jego spadkobierców i egzekutorów testamentu; 29 IV t.r. w Krakowie wziął udział w jego pogrzebie. Realizując zapis Zadzika, przeznaczony na utworzenie w Rzymie przy kościele św. Stanisława alumnatu dla stypendystów kapit. krakowskiej, wyjechał do Rzymu w celu załatwienia spraw związanych z fundacją. W rzymskim Uniw. Sapienza, zapewne 24 IV 1643 (wg W. Müllera w r. 1646), uzyskał doktorat obojga praw. Podczas tej podróży odwiedził też, jak się wydaje, jezuicką akad. w Moguncji, był również w Niderlandach Hiszpańskich. Przed r. 1643 miał już kanonię przemyską. Po powrocie do Rzpltej, na synodzie diec. krakowskiej w październiku t.r., został ponownie obrany sędzią synodalnym, a w listopadzie wziął udział w zwołanym przez prymasa Macieja Łubieńskiego synodzie prowincjonalnym w kolegiacie św. Jana w Warszawie. Wszedł do powołanej wówczas komisji do rewizji i korekty ustaw synodalnych. Przez pewien czas pełnił funkcję administratora opactwa kanoników regularnych w Trzemesznie. W r. 1645 ponownie został deputatem kapit. krakowskiej do Tryb. Kor.

Jako archidiakon wizytował T. w l. 1644–54 diec. krakowską, głównie archidiakonat krakowski; szczególną uwagę zwracał na problemy ubogich. Mając stale związki z kapit. kujawską, został w r. 1649 jednym z egzekutorów testamentu bp. kujawskiego Mikołaja Wojciecha Gniewosza. Przed r. 1648 otrzymał od króla Władysława IV tytuł sekretarza królewskiego. Elekcję Jana Kazimierza t.r. podpisał z woj. krakowskim. W r. 1652 po raz kolejny reprezentował kapit. krakowską w Tryb. Kor. W listach do kard. protektora Polski V. Orsiniego z lutego 1654 oraz do kapit. lwowskiej z marca t.r. Jan Kazimierz rekomendował go na wakujące arcybiskupstwo lwowskie. Dn. 27 III został T. obrany przez tę kapitułę biskupem, a jego procesem informacyjnym zajmował się w Warszawie nuncjusz P. Vidoni. T. prowadził 4 VI procesję Bożego Ciała w Warszawie i jako arcybiskup nominat wziął udział w obradach rozpoczętego 9 VI sejmu nadzwycz., z którego jednak wyjechał zapewne już 16 VI. Papieską prekonizację dostał 6 VII, a święcenia biskupie przyjął być może w Krakowie, gdzie następnie 9 XI otrzymał paliusz metropolity. Ingres T-ego do katedry lwowskiej uczcił dyrektor szkoły przykatedralnej Stanisław Żelechowski panegirykiem „Dos triplex, fortunae, corporis et animi” (Cracoviae 1655). T. był także uroczyście witany przez ruskich mieszkańców Lwowa. Aby zrekompensować acybp. lwowskiemu szczupłość dochodów z archidiecezji, król Jan Kazimierz nadał mu 31 V 1655 opactwo cystersów w Mogile, wakujące po śmierci bp. płockiego, królewicza Karola Ferdynanda Wazy. Elekcja kanoniczna T-ego na to opactwo odbyła się 8 VII t.r., lecz objęcie rządów opóźnił «potop» szwedzki. Podczas sejmu 1655 r. T. podpisał 5 VI t.r. list do papieża Aleksandra VII z prośbą o potwierdzenie przywilejów Uniw. Krak. Dn. 15 VII w kościele Jezuitów w Warszawie uczestniczył w pogrzebie królewicza Karola Ferdynanda.

Podczas «potopu» T. pozostał lojalny wobec króla. Wziął udział w obradach rady senatu 20 IX 1655 w Krakowie, a następnie podążył za uchodzącym Janem Kazimierzem. Uczestniczył w radzie senatu 30 IX t.r. w Nowym Sączu, po czym udał się z parą królewską na Śląsk. W Głogówku współkonsekrował 24 X bp. łuckiego Jana Stefana Wydżgę. Był na rozpoczętej 15 XI w Opolu naradzie senatorów z królem, a po powrocie Jana Kazimierza do Polski przebywał jeszcze przez pewien czas z królową i kilkoma senatorami na Śląsku; mieszkał w Nysie. Na początku r. 1656 wyruszył do Rzpltej. Wróciwszy do Lwowa, wezwał z grupą senatorów 1 III t.r. obywateli do przekazania złota i srebra na rzecz państwa, zwłaszcza na potrzeby mennicy we Lwowie. Uczestniczył 1 IV w ceremonii złożenia ślubów przez Jana Kazimierza w katedrze lwowskiej, a następnie wrócił do Głogówka lub dołączył po drodze do orszaku królowej Ludwiki Marii, wracającej ze Śląska, i na początku lipca towarzyszył jej w Częstochowie. Wobec zagrożenia Lwowa najazdem księcia siedmiogrodzkiego Jerzego II Rakoczego, odbył 24 I 1657 w lwowskim klasztorze Dominikanów naradę z przedstawicielami okolicznej szlachty; w następnych dniach w gronie szlachty przyjął na lwowskim ratuszu wysłannika Rakoczego. Już 29 I t.r uczestniczył w małopolskim Tarnowie w pogrzebie woj. krakowskiego Władysława Dominika Zasławskiego-Ostrogskiego, a w lutym przybył do Częstochowy, gdzie na początku marca wziął zapewne udział w zwołanej przez Jana Kazimierza radzie senatu. W l.n. zajął się odbudową opactwa mogilskiego, złupionego i zrujnowanego podczas najazdu Szwedów i Siedmiogrodzian; nie cieszył się jednak życzliwością zakonników, którzy zarzucali mu, że zubaża dochody klasztoru. Na konwokacji senatorsko-poselskiej w Warszawie (20 II – 15 III 1658) opowiedział się za rozmowami z Kozakami w celu zawarcia ugody.

Dn. 4 VI 1658 w Ołyce uczestniczył T. w pogrzebie kanclerza lit. Albrychta Stanisława Radziwiłła. Do Warszawy na sejm t.r. przyjechał już po rozpoczęciu obrad, a wyjechał przed ich zakończeniem. Poparł zastrzeżenia biskupów w stosunku do uchwalonych podatków, które po sejmie zostały złożone na piśmie w kancelarii królewskiej. Wziął udział w sejmie 1659 r., ale wyjechał z Warszawy cztery tygodnie przed zakończeniem obrad. Przebywając w swej archidiecezji, korespondował z bp. krakowskim Andrzejem Trzebickim, którego informował (m.in. w październiku t.r.) o sytuacji na Ukrainie po ugodzie hadziackiej. Na sejmiku przedsejmowym woj. ruskiego w marcu 1661 w sądowej Wiszni nie chciał wypowiadać się na temat dworskich planów elekcji vivente rege, jednak «aż prawie od braciej przymuszony» zabrał głos i nie wyraził poparcia dla tych zamierzeń. Na sejmie t.r. został wyznaczony na senatora rezydenta na 2. półr. t.r. Gdy nieopłacone wojsko kor. utworzyło konfederację p.n. Związek Święcony, T. na początku września wziął udział w radzie senatu w Warszawie; z kaszt. sandomierskim Stanisławem Witowskim został wówczas wysłany do Zawichostu, gdzie zebrało się koło generalne Związku. Konfederaci odrzucili propozycje wysłanników, domagając się zwołania sejmu dla uchwalenia podatków na zapłatę wojsku; temu postulatowi T. był przychylny. Razem z bp. Trzebickim i kilkoma innymi senatorami, obecnymi 20 IX w Łańcucie na weselu star. krasnostawskiego Feliksa Potockiego z Krystyną, córką marszałka w. kor. Jerzego Lubomirskiego, wystosował list do króla, wyrażający obawy, że jego wyjazd na kampanię wojenną na Litwę utrudni rozwiązanie konfederacji i wzywający go do szybkiego powrotu do Korony. Uczestniczył następnie w zwołanej przez królową naradzie senatorów w Warszawie 17 XI; z bp. płockim Janem Gembickim podpisał zobowiązanie poparcia kandydatury księcia Henri Julesa d’Enghien do tronu polskiego.

Podczas sejmu 1662 r. wziął T. udział w powitaniu króla przez izbę poselską. W wotum z 22 II t.r. radził poczekać z dyskusją o sposobie opłacenia wojska na przybycie posłów wojskowych. Postulował podjęcie rozmów pokojowych z Moskwą. Nie poparł jednak dworskich projektów reform sejmowania. W zastępstwie arcybp. gnieźnieńskiego Wacława Leszczyńskiego podpisał «skrypt ad archiwum» o uwolnieniu od infamii byłego podkanclerzego kor. Hieronima Radziejowskiego. Wyznaczony został do tryb. skarbowego, wszedł też do powołanej przez sejm komisji do zapłaty wojsku i od lipca t.r. brał udział w jej pracach we Lwowie. Z przebywającymi we Lwowie senatorami skrytykował 7 IX listownie Lubomirskiego za zajęcie zamku na Wawelu i wystawienie tam wart, zwłaszcza w pomieszczeniach skarbu kor. Celebrował mszę 6 X na pogrzebie zmarłego substytuta Związku Święconego, Pawła Borzęckiego i zdjął ekskomunikę ze zmarłego jako «pokutującego i żałującego». Z grupą senatorów wystosował 2 XII ze Lwowa list do senatorów lit. z potępieniem zabójstwa hetmana polnego lit. Wincentego Gosiewskiego przez litewskich konfederatów wojskowych i z żądaniem wyjaśnienia tej zbrodni. Dn. 19 XII złożył w imieniu duchowieństwa podpis pod ugodą z przedstawicielami Związku w Wolborzu. Ponieważ komisja lwowska nie mogła wywiązać się ze zobowiązania zapłaty 7 mln złp., przedstawiciele wojska złożyli 9 II 1663 na ręce T-ego i hetmana w. kor. Stanisława Potockiego «Rewery» manifestację oskarżającą komisję o niedotrzymanie ugody. Posłowie Związku konferowali na początku maja t.r. we Lwowie z T-m, Potockim i kanclerzem kor. Mikołajem Prażmowskim. T. witał uroczyście przybyłego do Lwowa 20 VI prymasa Leszczyńskiego, uczestniczył też zapewne w dalszych pracach komisji oraz ceremonii rozwiązania konfederacji wojskowej 23 VII. W poezji politycznej z tego okresu przedstawiony został jako przychylny wojsku. Zaangażowany politycznie i wierny dworowi, nie należał jednak do entuzjastów królowej Ludwiki Marii. Po r. 1663 zajmował się głównie sprawami archidiecezji i nie pojawił się więcej na sejmie.

We wznowionym procesie beatyfikacyjnym Salomei Piastówny T., który otaczał ją szczególną czcią, złożył 23 XI 1663 zeznania w opactwie mogilskim. Na zlecenie nuncjusza A. Pignatelliego, jako jego komisarz, wydał 13 II 1664 zarządzenie regulujące sposób odprawiania nabożeństw przez kolegium wikariuszy parafii Mariackiej w Krakowie. Z nominacji stolicy apostolskiej został 22 VIII 1663 przewodniczącym komisji do zbadania sprawy dziesięcin, które kościół łaciński w diec. chełmskiej wybierał w dobrach unitów. Komisja rozpoczęła pracę w kwietniu 1664, a T. wydał orzeczenie na korzyść łacińskiej kapit. chełmskiej; ostatecznie jednak w wyniku odwołania się unitów do Rzymu jego werdykt został anulowany. W sierpniu 1665 starał się załagodzić spór między lwowskim arcybp. ormiańsko-katolickim Mikołajem Torosowiczem i tamtejszymi teatynami a przedstawicielem katolikosa Jakuba IV, arcybp. Tokatu Pawłem, o zmiany w liturgii w nabożeństwach w katedrze ormiańskiej; starania te nie przyniosły jednak rezultatu. Na życzenie króla przyjął w r. 1667 Jana Kazimierza Denhoffa na koadiutora w opactwie mogilskim. Działając na rzecz rozszerzenia unii kościelnej na eparchię lwowską, poparł t.r. kandydaturę sprzyjającego unii Józefa Szumlańskiego na prawosławnego władykę Lwowa. Dzięki zabiegom m.in. T-ego król wycofał poparcie dla mianowanego 5 III 1668 na biskupa Jeremiasza Świstelnickiego i 26 VI t.r. potwierdził nominację Szumlańskiego. Po wyjeździe arcybp. Torosowicza do Rzymu w r. 1668 T., mając na uwadze jego gorszący tryb życia, opowiadał się za jego pozostaniem tamże. Podczas rządów w archidiec. lwowskiej T. zatwierdził 2 IV 1659 fundusz Bractwa Najśw. Sakramentu, ustanowiony przez magistrat lwowski, przyznając mu prawo patronatu altarii w katedrze lwowskiej, oraz zlecił przeprowadzenie w l. 1661–2 i 1667 wizytacji. Osobiście egzaminował kandydatów przed święceniami duchownymi i sam ich udzielał. Zaaprobował 29 III 1669 fundację Stanisława Głowińskiego, sędziego ziemskiego halickiego, na utworzenie kanonii kantora w lwowskiej kapitule. Erygował 14 VI t.r. kolegiatę i szkołę w Stanisławowie, ufundowane przez star. halickiego Andrzeja Potockiego.

T. był chwalony za hojność wobec ubogich. W r. 1659 założył we Lwowie dom dla chorych kapłanów, przeznaczając na to 10 tys. złp. T.r. zatwierdził fundację lwowskiego kościoła i szpitala św. Marcina, powierzonego karmelitom trzewiczkowym. Wyraził także 26 IX t.r. zgodę na ufundowanie przez marszałka w. kor. Jana Sobieskiego szpitala dla chorych żołnierzy i sprowadzonych w tym celu z Krakowa bonifratrów osadził przy kościele św. Wawrzyńca. Był również dobroczyńcą szpitali lwowskich: Świętego Ducha, św. Stanisława i św. Łazarza. Przy katedrze lwowskiej ustanowił 12 XI 1665 Bank Pobożny, oparty na fundacjach mieszczan lwowskich (sam wniósł 3500 złp.). W trosce o rozwój zakonów w archidiecezji potwierdził 3 III 1655 sprowadzenie dominikanów do Żółkwi, a 1 IX t.r. poświęcił tam wybudowany dla nich kościół p. wezw. Wniebowzięcia NMP i św. Marka. W r. 1662 erygował konwent dominikanów w Czerlenicy, a w r. 1664 poświęcił we Lwowie nowy kościół Franciszkanów Reformatów przy Przedmieściu Krakowskim. Dla uregulowania statusu przylegającej do katedry lwowskiej kaplicy fundacji Domagaliczów, w której znajdował się obraz Matki Bożej Łaskawej, zatwierdził 15 II 1669 wcześniejsze zapisy na rzecz kaplicy, a prawo patronatu przekazał magistratowi lwowskiemu. W kaplicy Zamoyskich katedry lwowskiej ufundował kolegium mansjonarzy, przeznaczając na ten cel 6 tys. złp. Katedrze lwowskiej ofiarował wielki srebrny krzyż, łożył też znaczne sumy na nowe organy. Był dobrodziejem kościołów w Rzęśnie (Rzęsna) i Żurowie. W Stawczanach wybudował dwór dla arcybiskupów lwowskich. Jako protektor Jana Małachowskiego (1623–1699, zob.), pasierba swego brata Pawła, udzielił mu święceń kapłańskich i przyjął do kapit. lwowskiej, wyznaczył go też jednym z egzekutorów testamentu. T. był związany z Krakowem, gdzie m.in. w r. 1654 udzielił ślubu rajcy, lekarzowi Wojciechowi Śleszkowskiemu, a w r.n. krewnemu, Maciejowi Tarnowskiemu. Dyrektor szkoły lwowskiej Daniel Castelli dedykował T-emu wiersze ku czci św. Jana Chrzciciela „Vox gratae mentis” (Zamosci 1669). T. zmarł 24 VIII 1669, został pochowany w katedrze lwowskiej w kaplicy Zamoyskich; potem umieszczono tam alabastrowy nagrobek z całopostaciową rzeźbą T-ego, wykonany przez Aleksandra Prochenkowicza. Kościołom lwowskim, szpitalom i Bankowi Pobożnemu T. zapisał po 2 tys. złp. Epitafium T-ego „Lugubris methamorphosis…” (Leopoli 1669) Castelli dedykował kapit. lwowskiej. T. miał pewien udział w sukcesji po ojcu, na którą składały się: miasteczko Żychlin oraz Żychelska Wieś i Pasieka w pow. orłowskim w woj. łęczyckim.

Postać T-ego jako arcybp. lwowskiego (bez nazwiska) pojawia się epizodycznie w powieści Henryka Sienkiewicza „Potop” (W. 1886). Jan Matejko umieścił jego wizerunek w obrazie „Śluby Jana Kazimierza” (1893).

Portret nieznanego malarza sprzed r. 1654 (T. jako archidiakon krak.) w zakrystii katedry w Łowiczu; Miniatura w dokumencie pergaminowym zatwierdzającym fundacje i darowizny dla kaplicy Domagaliczów z 15 II 1669 (Central’nyj deržavnyj istoryčnyj archiv Ukraïny we Lw., F. 131 op. 2 nr 266), reprod. w: Gębarowicz M., O iluminowanych dokumentach epoki baroku, „Biul. Hist. Sztuki” t. 29: 1967 z. 4 s. 471; Fot. nagrobka, reprod. w: Łoziński W., Sztuka lwowska w XVI i XVII wieku, Lw. 1901 s. 188; – Deputaci Trybunału Koronnego 1578–1794. Spis. Część II 1621–1660, W. 2017; Elektorowie; Estreicher, XXXI; Łętowski, Katalog biskupów krak., IV; Niesiecki, IX; Prokop K. R., Arcybiskupi haliccy i lwowscy obrządku łacińskiego, Biały Dunajec–Ostróg 2010; tenże, Rzymskokatoliccy biskupi ordynariusze diecezji na ziemiach ruskich dawnej Rzeczypospolitej Obojga Narodów, W.–Drohiczyn 2014; – Barącz S., Pamiątki miasta Stanisławowa, Lw. 1858 s. 27; tenże, Pamiątki miasta Żółkwi, Lw. 1852 s. 39; Chodynicki J., Historia stołecznego Królestw Galicji i Lodomerii miasta Lwowa od założenia jego aż do czasów teraźniejszych, Lw. 1829 s. 155, 163; Chodyński S., Trybunaliści z kapituły włocławskiej, Włocławek 1911 s. 79; Czapliński W., Opozycja wielkopolska po krwawym potopie (1660–1668), Kr. 1930; tenże, Rola magnaterii i szlachty w pierwszych latach wojny szwedzkiej, w: Polska w okresie drugiej wojny północnej, W. 1957 II; Dąbrowski J. S., Senat Koronny. Stan sejmujący w czasach Jana Kazimierza, Kr. 2000; Dorobisz J., Jakub Zadzik (1582–1642), Opole 2000; Dzieduszycki M., Kościół katedralny lwowski obrządku łacińskiego, Lw. 1872 s. 43; Fabisz P. W., Wiadomość o legatach i nuncjuszach apostolskich w dawnej Polsce, Ostrów 1864 s. 262; Gębarowicz M., O iluminowanych dokumentach epoki baroku, „Biul. Hist. Sztuki” t. 29: 1967 z. 4; Historia Kościoła w Polsce, Red. B. Kumor, Z. Obertyński, P.–W. 1974 I cz. 2; Hoszowski K., Obraz życia i zasług opatów mogilskich, Kr. 1867; Janas E., Konfederacja wojska koronnego w latach 1661–1663. Dzieje i ideologia, L. 1998; Karbownik H., Obciążenia stanu duchownego w Polsce na rzecz państwa od połowy XVII w. do 1795 r., L. 1984 s. 42, 311; Karwacki A., Błog. Salomea za życia i po śmierci, Kr. 1911 s. 162; Katalog zabytków sztuki w Pol., II 23; Kozyrski R., Hierarchia kościelna a sejmikująca szlachta. Na podstawie dokumentów sejmikowych ziemi chełmskiej 1648–1717, „Teka Kom. Hist. OL PAN” t. 1: 2006 s. 56–71; Kraszewski I., Deputaci do Trybunału Koronnego w latach 1626–1646. Przyczynek prozopograficzny, w: „Trzeba dyscypliny – bez niej nie da się pasji składnie wyrazić…”. Studia z dziejów nowożytnych (XVI–XVIII w.), Red. M. Forycki i in., P. 2012 s. 266; Krętosz J., Organizacja archidiecezji lwowskiej obrządku łacińskiego, L. 1986; Kroll P., Od ugody hadziackiej do Cudnowa. Kozaczyzna między Rzecząpospolitą a Moskwą w latach 1658–1660, W. 2008; Kumor B., Dzieje diecezji krakowskiej do roku 1795, Kr. 2003 II–III; Libiszowska Z., Królowa Ludwika Maria na Śląsku 1655–1656, Kat. 1986 s. 73, 134; Lwowianin przeznaczony krajowym i użytecznym wiadomościom, Wyd. L. Zieliński, Lw. 1841 s. 162; Łoziński W., Sztuka lwowska w XVI i XVII wieku. Architektura i rzeźba, Lw. 1901; Makarczyk I., Tomasz Ujejski (1612–1689), Olsztyn 2005; Marczewski J. R., Dzieje chełmskiej kapituły katedralnej obrządku łacińskiego, L. 2013; Mironowicz A., Prawosławie i unia za panowania Jana Kazimierza, Białystok 1997; Monografia opactwa cystersów we wsi Mogile, Kr. 1867 I–II; Müller W., Alumnat biskupa Jakuba Zadzika, w: Christianitas et cultura Europae, Red. H. Gapski, L. 1998 s. 118; Obertyński Z., Legenda jazłowiecka. Przyczynek do krytyki podań ludowych w wiekach XVI–XVIII (Dokończenie), „Studia Źródłozn.” t. 8: 1963 s. 20; Ochmann S., Sejmy lat 1661–1662. Przegrana batalia o reformę ustroju Rzeczypospolitej, Wr. 1977; Opisanie fundacji szpitalów św. Łazarza we Lwowie, Lw. 1867 s. 7, 9, 13; Piekarski M., Z muzycznej przeszłości lwowskich kościołów katolickich, „Roczn. Lwow.” 2008/9; Przyboś A., Rożek M., Biskup krakowski Andrzej Trzebicki, W.–Kr. 1989; Przyboś K., Jan Małachowski herbu Nałęcz (1623–1699), biskup krakowski, właściciel państwa muszyńskiego, „Almanach Muszyny” t. 13: 2003; Różycki E., Książka polska i księgozbiory we Lwowie w epoce renesansu i baroku, Wr. 1994 s. 105, 150, 264; Wasilewski T., Droga króla Jana Kazimierza na Śląsk 25 IX – 20 X 1655 r., w: Kultura, polityka, dyplomacja. Studia ofiarowane Profesorowi Jaremie Maciszewskiemu w sześćdziesiątą rocznicę Jego urodzin, Red. A. Bartnicki, W. 1990; Wyczawski H. E., Biskup Piotr Gembicki 1585–1657, Kr. 1957; Ziembicki W., Założenie klasztoru i szpitala oo. Bonifratrów we Lwowie, w: Studia lwowskie, Oprac. K. Badecki i in., Lw. 1932; – Corpus Inscriptionum Pol., V z. 1; Elementa ad fontium editiones, III; Hierarchia catholica medii aevi, IV 220; Historia panowania Jana Kazimierza, Wyd. E. Raczyński, P. 1840 II 176; Jemiołowski M., Pamiętnik dzieje Polski zawierający (1648–1679), Oprac. J. Dzięgielewski, W. 2000; Józefowicz T., Kronika miasta Lwowa od roku 1634 do 1690, Lw. 1854; Medeksza S., Księga pamiętnicza wydarzeń zaszłych na Litwie 1654–1668, Wyd. W. Seredyński, Kr. 1875; Metryki kościoła Mariackiego i katedry na Wawelu w Krakowie, Oprac. J. Sygański, Lw. 1912 s. 19–20; Nowak-Dłużewski J., Poezja Związku Święconego i rokoszu Lubomirskiego, W. 1953; Pisma polityczne z czasów panowania Jana Kazimierza Wazy 1648–1668, Oprac. S. Ochmann-Staniszewska, Wr.–W. 1990 II; Portfolio królowej Marii Ludwiki, Wyd. E. Raczyński, P. 1844 II 40; Relacje arcybiskupów lwowskich 1595–1794, Wyd. T. Długosz, Lw. 1937; Rudomicz B., Efemeros czyli Diariusz prywatny, Oprac. W. Froch, L. M. Klementowski, L. 2002; Temberski S., Roczniki 1647–1656, Wyd. W. Czermak, Kr. 1897; Vol. Const., IV vol. 2; – AGAD: Metryka Kor., t. 178 k. 131v; Archivio Segreto Vaticano w Rzymie: Proces. Consist., vol. 52 k. 614–23v (mf. w Ośrodku Archiwów Bibliotek i Muzeów Kośc. KUL, sygn. 168); B. Czart.: rkp. 370 k. 43–4, rkp. 394 k. 215–16, rkp. 400 k. 277, rkp. 402 k. 387–90, 437–8, rkp. 3487 k. 219–20; B. Nauk. PAU i PAN w Kr.: rkp. 1065 k. 103.

Roman Kawecki